Upławy stanowią naturalny element fizjologii kobiecego układu rozrodczego, ale ich zmiana pod względem ilości, koloru czy zapachu może świadczyć o rozwijających się stanach chorobowych. Zrozumienie, jak rozróżnić prawidłowe wydzieliny od patologicznych, jest kluczowe dla wczesnej interwencji i ochrony zdrowia intymnego.
Upławy: czym są i jakie pełnią funkcje
Pod pojęciem upławów rozumiemy wydzielinę pochodzącą z pochwowej oraz szyjkowej części macicy. Wydzielina ta składa się głównie z flory bakteryjnej, śluzu szyjkowego oraz komórek nabłonkowych. Fizjologiczne upławy:
- utrzymują prawidłowe pH pochwy (3,8–4,5),
- chronią przed •drobnoustrojami• chorobotwórczymi,
- zapewniają odpowiedni poślizg podczas stosunku,
- zmieniają się w cyklu pod wpływem hormonów.
Kobiety w okresie płodnym mogą obserwować wzrost ilości wydzieliny tuż przed owulacją, natomiast po menopauzie upławy stają się skąpsze, co jest skutkiem zmniejszonej produkcji estrogenów.
Przyczyny nadmiernych upławów
Gdy wydzielina staje się nadmierna lub zmienia swoje cechy, warto zwrócić uwagę na możliwe przyczyny:
- infekcje bakteryjne, np. bakteryjna waginoza spowodowana nadmiernym wzrostem Gardnerella vaginalis;
- infekcje grzybicze wywołane przez Candida albicans;
- infekcje pierwotniakowe, np. Trichomonas vaginalis;
- reakcje alergiczne na środki higieniczne lub prezerwatywy;
- zaburzenia hormonalne, np. nadmiar estrogenów przy stosowaniu antykoncepcji;
- nowotwory szyjki macicy czy endometrium;
- zaburzenia anatomiczne, takie jak przetoki czy zrosty w obrębie miednicy małej.
Jak rozpoznać nieprawidłowe upławy
Konsystencja
Typowe fizjologiczne upławy są przezroczyste lub lekko mleczne i mają niezbyt gęstą, śluzowatą konsystencję. Istotne zmiany obejmują:
- rzadką, pienistą wydzielinę (często w infekcji rzęsistkowej),
- gęsty, twarogowaty śluz (charakterystyczny dla kandydozy),
- lepki, ropny wyciek świadczący o bakteryjnym stanie zapalnym lub rzeżączce,
- krwiste smugi lub całkowicie brunatna wydzielina, co może wskazywać na zmiany nowotworowe lub polipy.
Kolor i zapach
Patologiczne upławy często zmieniają kolor z mlecznego na żółty, zielony, szary lub brązowy. Towarzyszy temu nieprzyjemny, rybi zapach, nasilający się po stosunku. Całkowity brak zapachu oraz neutralne pH są sygnałem prawidłowej flory. Wszelkie odchylenia w zapachu i barwie to ważny sygnał alarmowy.
Objawy towarzyszące
Warto zwrócić uwagę na dodatkowe objawy:
- świąd i pieczenie sromu,
- ból podczas oddawania moczu,
- ból podczas stosunku (dyspareunia),
- krwawienia między miesiączkami,
- ogólne objawy jak gorączka czy osłabienie.
Diagnostyka ginekologiczna
W razie podejrzenia patologii ginekolog przeprowadza szczegółowy wywiad, badanie przedmiotowe oraz uzupełniające badania:
- badanie cytologiczne (cytologia) – ocena komórek szyjki macicy,
- posiew z pochwy – identyfikacja drobnoustrojów,
- badanie mikroskopowe wydzieliny (testy pH i test białkowy Whiff),
- testy na obecność HPV lub innych wirusów,
- USG przezpochwowe w diagnostyce zmian anatomicznych.
Dzięki tym technikom możliwe jest szybkie ustalenie przyczyny zmian i dobranie optymalnej terapii.
Leczenie i profilaktyka
Strategia terapeutyczna uzależniona jest od rozpoznanej przyczyny. Do najczęściej stosowanych metod należą:
- leczenie farmakologiczne: antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, metronidazol,
- terapia hormonalna w przypadku zaburzeń równowagi estrogenowej,
- postępowanie chirurgiczne przy zmianach anatomicznych lub guzach,
- dbanie o prawidłową higienę intymną – stosowanie łagodnych preparatów o obojętnym pH, unikanie irytujących substancji,
- noszenie przewiewnej bielizny z naturalnych materiałów,
- regularne badania profilaktyczne u ginekologa – co najmniej raz w roku (profilaktyka),
- unikanie częstej zmiany partnerów seksualnych oraz stosowanie zabezpieczeń.
Wczesna reakcja na niepokojące objawy pozwala uniknąć powikłań takich jak zapalenie przydatków, niepłodność czy poważniejsze zmiany nowotworowe. Dlatego ważne jest, by nie bagatelizować nawet niewielkich odstępstw od normy i zgłosić się do specjalisty.
