Zapalenie przydatków to jedno z najczęstszych schorzeń ginekologicznych, które może dotknąć kobiety w różnym wieku. Szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia powikłań, takich jak niepłodność czy przewlekłe dolegliwości bólowe. W artykule przedstawione zostaną podstawowe informacje na temat przyczyn, objawów, diagnostyki oraz metod postępowania terapeutycznego.
Co to jest zapalenie przydatków
Zapalenie przydatków, zwane także ostro–przewlekłym zapaleniem jajowodów i jajników, to stan zapalny obejmujący przydatki macicy – jajowody i jajniki. Schorzenie może przebiegać w formie ostrej, z gwałtownymi i silnymi objawami, lub przewlekłej, gdy symptomy utrzymują się przez dłuższy czas, często o mniejszym nasileniu, lecz prowadząc do trwałych zmian w strukturze narządów.
Na poziomie anatomicznym zapalenie przydatków może przyczynić się do zrostów w jamie otrzewnej, uszkodzenia nabłonka jajowodów i upośledzenia ich zdolności transportu komórki jajowej. Skutkiem zaniedbań jest często niepłodność wtórna.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Do najważniejszych przyczyn zalicza się zakażenia bakteryjne, zwłaszcza drogą wstępującą z dolnego odcinka dróg rodnych. Najczęściej izolowanymi drobnoustrojami są:
- Chlamydia trachomatis – odpowiedzialna za większość skrytych infekcji.
- Neisseria gonorrhoeae – wywołująca często ostre, bolesne zapalenia.
- Bakterie beztlenowe i Gram-dodatnie – np. Streptococcus, Staphylococcus.
Do czynników ryzyka należą także:
- Użycie wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej (IUD), zwłaszcza w pierwszych tygodniach po założeniu.
- Wielokrotne zabiegi ginekologiczne i aborcja.
- Nieprawidłowa higiena intymna oraz liczne partnerki/partnerzy seksualni.
- Obniżona odporność (np. cukrzyca, przewlekłe choroby ogólnoustrojowe).
Objawy kliniczne
Manifestacja zapalenia przydatków może być ostra lub przewlekła.
Ostre zapalenie
- Ból w podbrzuszu – zwykle jednostronny, ostry, nasila się przy ruchu.
- Gorączka i dreszcze – temperatura często przekracza 38°C.
- Obfite, wyciekowe upławy – o nieprzyjemnym zapachu.
- Bolesne parcie na pęcherz i częstsze oddawanie moczu.
- Ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia).
- Możliwy krwotok międzymiesiączkowy.
Przewlekłe zapalenie
- Umiarkowane dolegliwości bólowe – tępe, stale obecne.
- Nieregularne cykle miesiączkowe i bolesne miesiączki (dysmenorrhea).
- Problemy z płodnością – trudności z zajściem w ciążę.
- Początkowo łagodne, następnie nasilające się uczucie pełności i dyskomfortu w obrębie miednicy.
Diagnostyka
W celu potwierdzenia rozpoznania konieczna jest dokładna diagnostyka, obejmująca badanie ginekologiczne i laboratoryjne.
Badanie fizykalne
- Palpacyjna ocena bolesności przy naciśnięciu podbrzusza.
- Badanie dwuręczne – wykrycie tkliwości przy ruchu szyjki macicy.
Badania obrazowe
- USG przezpochwowe – pozwala uwidocznić poszerzone jajowody, płyn w miednicy małej lub ropień (tzw. tuboovarian abscess).
- W rzadkich przypadkach rezonans magnetyczny (MRI).
Badania laboratoryjne
- Morfologia krwi – leukocytoza z przesunięciem w lewo.
- OB i CRP – podwyższone wartości wskazujące na stan zapalny.
- Posiew z pochwy i szyjki macicy – identyfikacja czynnika etiologicznego.
- Testy molekularne (PCR) – wykrywanie Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae.
Inne metody
- Laparoskopia – złoty standard w przypadkach wątpliwych lub powikłanych.
- Histerosalpingografia – ocena drożności jajowodów po ustąpieniu ostrej fazy.
Leczenie i postępowanie terapeutyczne
Wybór metody leczenia zależy od postaci choroby, nasilenia objawów oraz wieku pacjentki.
Leczenie farmakologiczne
- Leki z grupy antybiotyków o szerokim spektrum działania: ceftriakson w połączeniu z doksycykliną lub metronidazolem.
- Terapia skojarzona – w przypadkach ciężkiego przebiegu dołączenie makrolidów (azytromycyna).
- Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe (NLPZ) – dla złagodzenia dolegliwości bólowych.
- W terapii przewlekłej – dłuższe cykle antybiotykoterapii i kontrole CRP.
Leczenie szpitalne
- Pacjentki z ciężkim przebiegiem, znaczną gorączką i cechami uogólnienia – dożylne podawanie leków.
- Konieczność drenażu ropnia jajowodowo-jajnikowego (laparoskopowo lub przezskórnie).
Profilaktyka
- Profilaktyka wtórna – regularne kontrole ginekologiczne i badania mikrobiologiczne.
- Stosowanie prezerwatyw i ograniczenie liczby partnerów seksualnych.
- Higiena intymna – unikanie irygacji pochwy bez wskazań medycznych.
- Ostrożność przy zakładaniu wkładek domacicznych – dezynfekcja i okresowe kontrole.
Powikłania i rokowanie
Nieprawidłowo leczone lub rozpoznane zapalenie przydatków może prowadzić do powikłań:
- Tworzenie się zrostów w jamie otrzewnej – przyczyniających się do bólu przewlekłego i niepłodności.
- Ropień jajowodowo-jajnikowy – wymagający interwencji chirurgicznej.
- Ciężkie postaci sepsy – groźne dla życia pacjentki.
Przy wczesnym wdrożeniu odpowiedniej terapii rokowanie jest zazwyczaj dobre, ale konieczne są kontrole i monitorowanie, by zapobiec nawrotom.
