Diagnozowanie endometriozy stawia przed ginekologiem liczne wyzwania, wynikające z zróżnicowanego obrazu klinicznego i braku jednoznacznych testów przesiewowych. Celem właściwej oceny jest rozpoznanie charakteru zmian, ustalenie lokalizacji implantów endometrialnych oraz ocena stopnia zaawansowania choroby, co umożliwia dobranie optymalnego postępowania terapeutycznego.
Objawy kliniczne i wywiad lekarski
Pierwszym krokiem w diagnostyce endometriozy jest szczegółowy wywiad. Pacjentka opisuje często ból miednicy nasilający się przed i w trakcie miesiączki. Charakterystyczne są także:
- dyspareunia – bolesne stosunki płciowe,
- bolesne parcie na pęcherz i jelita,
- niepłodność idiopatyczna,
- zmiany w cyklu miesiączkowym – krwawienia międzymiesiączkowe.
Podczas rozmowy ginekolog ocenia nasilenie objawów oraz ich wpływ na jakość życia. Zwraca uwagę na czynniki ryzyka, takie jak obciążenie rodzinne, wczesna menarche czy zaburzenia immunologiczne.
Badanie ginekologiczne i obrazowanie
W trakcie badania palpacyjnego lekarz ocenia bolesność punktową w okolicy przydatków i więzadeł macicy. Wykonuje dwuręczne badanie ginekologiczne, zwracając uwagę na:
- zgrubienia w tylnej części otworu macicy,
- stan więzadeł krzyżowo-macicznych,
Następnie stosuje się techniki obrazowania:
- ultrasonografia transwaginalna – pozwala uwidocznić torbiele czekoladowe w jajnikach oraz zrosty w miednicy mniejszej;
- rezonans magnetyczny – gdy obraz USG jest niejednoznaczny, ocenia rozległość zmian pozajajnikowych;
- tomografia komputerowa – rzadko, głównie w przypadkach dużych zmian zajmujących inne struktury.
Inwazyjne metody diagnostyczne
Ostateczne potwierdzenie rozpoznania następuje podczas laparoskopii. To złoty standard, pozwalający na bezpośrednią wizualizację implantów endometrialnych oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego. W czasie zabiegu ginekolog ocenia:
- liczbę i rozmiar ognisk endometriozy,
- ich lokalizację – jajowody, jajniki, otrzewna, zagłębienie odbytniczo-maciczne,
- stopień zrostów i ich wpływ na anatomie miednicy,
- zmiany w przeponie czy rzadziej w obrębie jelit.
W trakcie laparoskopii możliwe jest jednoczesne leczenie, tj. usunięcie ognisk, ablacja czy resekcja zrostów, co przyspiesza powrót do zdrowia i minimalizuje kolejne interwencje chirurgiczne.
Zastosowanie markerów i monitorowanie postępów
Choć nie istnieje pojedynczy marker swoisty dla endometriozy, oznaczenie stężenia CA-125 może sugerować zaawansowaną postać choroby. Wykorzystuje się także:
- markery zapalne (CRP, IL-6) – monitorują przebieg stanu zapalnego,
- hormonalne profile – ocena estrogenów i progesteronu w surowicy,
- badania genetyczne – w ramach badań naukowych, celem identyfikacji skłonności rodzinnych.
Regularne wizyty kontrolne i powtarzalne wyobrażenia obrazowe pozwalają ocenić skuteczność leczenia oraz wczesne wykrycie nawrotu. Kluczowa jest współpraca pacjentki z ginekologiem w planowaniu kolejnych badań.
Rola interdyscyplinarnego podejścia
Endometrioza to schorzenie wieloukładowe, wymagające współpracy specjalistów. Oprócz ginekologa, zespół diagnostyczny może obejmować:
- chirurga ogólnego – w przypadku zmian obejmujących jelita, pęcherz lub przeponę,
- urologa – przy zajęciu układu moczowego,
- fizjoterapeutę – pomoc w łagodzeniu napięcia mięśniowego i bólu miednicy,
- psychologa – wsparcie w radzeniu sobie z przewlekłym bólem i stresem,
- dietetyka – optymalizacja jadłospisu, wpływ diety przeciwzapalnej na łagodzenie objawów.
Taka koordynacja pozwala nie tylko na skuteczną diagnostykę, ale także na kompleksowe leczenie objawowe i przyczynowe, które znacząco poprawia komfort życia.
Perspektywy przyszłych badań
Wciąż prowadzi się liczne projekty badawcze nad nowymi metodami diagnostycznymi i terapeutycznymi. Obiecujące są technologie oparte na sztucznej inteligencji w analizie obrazów USG i rezonansu, a także terapie celowane, które modulują odpowiedź immunologiczną. Poszukiwanie specyficznych biomarkerów w płynach ustrojowych stanowi kolejny kierunek rozwoju, dążący do wczesnego wykrywania zmian przedobjawowych i zapobiegania postępowi choroby.
